Het kastenstelsel
Hoewel antropologen op veel plaatsen op de wereld sociale structuren hebben ontdekt die op kasten lijken, wordt het verschijnsel kaste toch als een typisch Indiaas fenomeen gezien. Het kastenstelsel komt niet alleen voor bij Hindoes, maar heeft ook invloed gehad onder aanhangers van de islam en het christendom. Het wordt gekenmerkt door de sociale onderverdeling van de bevolking in groepen met een hogere of lagere sociale status, waaraan iemand op grond van geboorte zijn hele leven vastzit.
Kasten verschillen van sociale klassen in die zin dat de manier waarop ze in het sociale bewustzijn zijn verankerd, ze haast tot een onveranderlijke natuurwet maken. Het kastenstelsel is een strak hiërarchisch systeem waarin de hogere kasten worden gezien als ritueel zuiver terwijl de lagere kasten als ritueel onzuiver worden beschouwd. Volgens de hindoeïstische theorie zijn in het begin der tijden vier kasten (varnas) gevormd die eeuwig zullen blijven bestaan.: brahmanen (priesters), kshatriyas (krijgers en heersers), vaishyas (kooplieden en boeren) en shudras (ambachtslieden en knechten). Daaronder staan nog de onaanraakbaren, die zich o.a. bezighouden met vuil ophalen of leerlooien.
Hoewel het hindoeïstische kastenstelsel zeer oud is, is het opmerkelijk dat er in de Veda's, die deels ouder zijn dan 3000 jaar, geen sprake is van een sterk ontwikkeld kastenstelsel. In de tijd van Boeddha, rond de 6e eeuw v.C., had het al aan invloed gewonnen en ook de Grieken maakten er enige eeuwen later melding van. Iedere poging om het kastenstelsel vanuit één invalshoek te verklaren is misleidend. Wel staat vast dat het sterk beïnvloed is door godsdienstige ideeën over de onsterfelijkheid van de ziel, wedergeboorte volgens de wet van causaliteit (karma) en het verzamelen van verdiensten door zich te houden aan voorschriften die de reinheid van de kaste veilig stellen.
Hoewel het Indiase politieke stelsel democratisch is, leunt het nog sterk op kastenverschillen. De intellectuelen bewijzen weliswaar lippendienst aan de tegenstanders van het kastenstelsel, maar de kaste blijft een belangrijk fenomeen in India en is het uitgangspunt voor zakelijke en sociale netwerken.
Aan het begin van deze pagina heb ik al aangegeven dat het kastenstelsel ook moslims en christenen in India heeft beïnvloed. De christenen van de Malabarkust, die tot de Syrische Kerk behoren, zijn in verschillende groepen verdeeld die met elkaar mogen eten maar niet met elkaar mogen trouwen. Bij de rooms-katholieken hebben leden van de vroegere onaanraakbare kasten soms hun eigen kerk.
Bij moslims wordt onderscheid gemaakt tussen de ashraf, die zich als afstammeling van de Arabische immigranten beschouwen, en de niet-ashraf, die bekeerde Hindoes zijn. De ashraf-groep is onderverdeeld in Sayyids, Shaiks, Pathans en Mughals. De niet-ashraf zijn op basis van de status die ze voor hun bekering hadden ook in drie groepen verdeeld. Twee van de belangrijkste principes van de hindoeïstische kasten, het taboe om met lagere kasten de tafel te delen en endogamie, zijn bij de islamitische kasten minder uitgesproken.
Ga naar: