De Tafilalt-oase
De oase Tafilalt is met 150 km2 de grootste oase van Noord-Afrika. Er staan meer dan 100.000 dadelpalmen. De rivieren Gheris en Ziz leveren het water dat landbouw in deze streek mogelijk maakt.
De ksoer in de Tafilalt kenden net als die in de Dra-vallei tot ver in de 20e eeuw een strakke sociale hiërarchie, die correspondeerde met de ongelijke verdeling van het land en het recht op het gebruik van water voor irrigatie. Praktisch buitengesloten van landbezit waren de Harratin en Abid (slaven). Zij werkten als deelpachter (in ruil voor een vijfde deel van de oogst) of landarbeider voor families die land en water in bezit hadden. Deze behoorden of tot de 'vrije families' of tot een van de families die vanwege hun afstamming van een beroemde heilige een hoog aanzien hadden. Arbeidsmigratie naar de westkust heeft de scherpe kanten van de sociale ongelijkheid afgeslepen. Landlozen konden nu immers geld verdienen waarmee thuis land werd gekocht. Helaas voor hen waren de rechten op het gebruik van het rivierwater niet altijd te koop. Deze bleven via ingewikkelde verdeelsleutels in handen van de oude families. De verschillende sociale groepen leven nog altijd samen in lemen nederzettingen, al geven velen de voorkeur aan het wonen in cementen nieuwbouw.
Erfoud
Op 800 meter ligt de oasestad Erfoud (circa 4.000 inwoners), ontstaan uit een Franse militaire post (1930). Vanaf de hoogte van Bordj-Est heb je een prachtig uitzicht over de oase. Het is een belevenis om vanaf deze plaats de zon te zien ondergaan in de woestijn.
Er is een groet soek, waar de handwerkslieden zich hebben toegelegd op de vervaardiging van lederwaren van filali-leer. Voor dit leer worden de huiden van schapen en geiten van haren ontdaan en enige dagen in een vat met houtskool geweekt. Het schoongepoetste leer wordt daarna bewerkt met sap uit de tamarisk.
Ten zuidwesten van Erfoud ligt het palmenwoud Tizimi. De oase wordt bevloeid door de rivieren Ziz en Gheris en door het grondwater dat aan de rand van de bergen wordt opgevangen en via ondergrondse kanaaltjes verder wordt geleid. De bewoners van de oase moeten een dagelijkse strijd voeren om verzilting van de grond te voorkomen. De opgeloste zouten die met het grondwater opstijgen, kunnen een verwoestende korst op de grond achterlaten, die alleen met ander water te verdrijven is. Het zout wint echter vaak van de regen. Het probleem van verzilting speelt in alle oasen in het zuiden. Veel bewoners zijn daarom op zoek gegaan naar zekerder en beter betaald werk in de industrie in het westen en noorden, in het buitenland, of in de lood-, mangaan- en kobaltmijnen rond het Saghro-gebergte.
Merzouga
Hoewel
Marokko voor een deel uit woestijn bestaat, is er slechts één plaats waar je
echt zandduinen kunt zien, namelijk Erg Chebbi bij de plaats Merzouga,
een kleine afgelegen nederzetting in de woestijn op loopafstand van de
zandduinen. Om vanaf de top van een zandduin te genieten van de zonsondergang
raad ik je aan op tijd met de wandeling te beginnen. Met elke stap die je zet
zink je diep in heet mulle zand, waardoor de tocht zwaarder is dan je denkt.
Maar de beloning is groot, want het weidse uitzicht over het machtige
zandlandschap is onvergelijkbaar.
