|
Een aardgod die toezicht hield op
de overgang van de oostelijke en de westelijke horizon in de onderwereld
en meestal als twee rug aan rug zittende leeuwen is afgebeeld. |
|
Onderwereldgodin met het hoofd van
een krokodil, het bovenlichaam van een leeuw en het onderlichaam van een
nijlpaard. Als de 'Verslinder van de Doden' is ze in het dodenboek meestal
afgebeeld bij het wegen van het hart, gereed om de harten op te eten van
het die te licht bevonden worden en wegens hun daden in het verleden geen
toegang tot het hiernamaals krijgen. |
|

|
Oorspronkelijk een lokale god in
Thebe, meestal afgebeeld als ram. Later toen de Thebaanse koninginnen van
de 11de dynastie aan de macht kwamen, groeide hij uit tot de
belangrijkste god van Egypte. Zijn positie als oppergod werd nog versterkt
toen hij met de zonnegod Ra assimileerde tot
Amun-Ra. Als Amun Kanutef was hij, net als Min, een
vruchtbaarheidsgod en werd hij met fallus afgebeeld.
Hij was de vader van de Thebaanse godentriade; zijn vrouw was Mut,
een lokale godin, en zijn zoon de maangod Khons. De
grote Amuntempel in Karnak was het centrum van zijn verering, dat door een
rijk en machtig priesterdom werd geleid en door vele pelgrims werd
bezocht. De verering van Amun boette tijdelijk aan macht in toen Akhenaten
zijn hoofdstad naar El-Armarna verplaatste en Aten aanbad. de hoogste
positie werd snel daarna herwonnen maar ging teloor toen de Assyriërs in
664 v.C. Thebe verwoesten en de Osirisverering aan populariteit en invloed
won.
Omdat de Grieken hem als de tegenhanger van Zeus beschouwden, verspreidde
de verering van Zeus Ammon zich naar Griekenland en later vereerden de
Romeinen hem als Jupiter Ammon. |
|

|
Een god van de doden in de vorm
van een hond of een jakhals. De jakhals was een dier uit de westelijke
Woestijn en werd daardoor geassocieerd met het dodenrijk in het westen.
Later raakte de verering van Anubis verbonden met die van Osiris en gold Anubis als zoon van Osiris en Nephthys.
Anubis balsemde het lichaam van Osiris en voerde de
begrafenisriten voor hem uit. In het dodenboek is Anubis de god die
toeziet op het balsemen en mummificeren - hij zou de uitvinder van het
mummificeren zijn - , bij het openen van de mond aanwezig is en het wegen
van het hart uitvoert. Hij is de gids van de dode door de onderwereld.
Anubis is ook verbonden met de Imuifetisj, een opgevulde dierenhuid zonder
kop die aan een staak in een pot hangt. De fetisj is dikwijls op stèles
en papyri afgebeeld en een beeldje ervan werd aangetroffen in het graf van
Tutankhamun, maar de functie is onbekend. |
|
Godin uit Nubië wier
vereringscentra in het gebied van de eerste cataract lagen. Khnum,
Satis en Anuket vormden de triade van Elephantine. |
|
Een heilige stier die als
openbaring van Ptah werd beschouwd. Met tussenpozen
werd een nieuwe Apisstier geboren, zwart en met speciale kenmerken zoals
een witte vlek op het voorhoofd en het beeld van een gier op de rug. De
nieuwe stier werd naar zijn vereringscentrum bij dat van Ptah in Memphis gebracht en de oude stier ceremonieel in de Nijl verdronken. De
oude stier werd gemummificeerd en begraven in een schitterende granieten
sarcofaag in een ondergrondse catacombe, het Serapeum, niet ver van
Memphis. De dode stier werd vereenzelvigd met Osiris,
en Osiris-Apis of Osarapis genoemd.
Apis wordt meestal afgebeeld met een zonneschijf tussen zijn horens. |
|
Nubische god van oorlog en
overwinning. Hij wordt afgebeeld met een leeuwenkop, soms staande op
olifanten, soms met olifanten en leeuwen aan leidsels. Was is de Nubische
mythologie getrouwd met Isis. |
|
Een slangegod uit de onderwereld,
die de duisternis, het kwaad en de chaos belichaamde. Hij valt de boot van
Ra aan als die 's nachts door de onderwereld vaart, Hij wordt
teruggedreven, maar nooit gedood. Seth beschermt de boot en bedwingt
Apophis met kracht en magie. hoewel Seth een vijand van Apophis is, werden
ze later met elkaar vereenzelvigd als symbolen van de krachten die de orde
van de goden tegenwerken. |
|

|
Deze god vertegenwoordigd de
zonneschijf en benadrukt de heilzame aspecten van de zon. Hij werd
afgebeeld als een schijf met stralen die zich als armen uitstrekken en
eindigen in handen, waarvan sommige de koning de ankh - het symbool
van het leven - aanbieden. Van Aten als god werd voor het eerst melding
gemaakt rond 1500 V.C. tijdens de heerschappij van Thuthmose I en hij won
tijdens de 18de dynastie langzaam aan aanzien. Amenhotep III
stimuleerde de Atenverering en er vestigden zich Atenpriesters in
Heliopolis, het centrum van de verering van zonnegod Ra. Toen Amenhotep IV
aan het bewind kwam, maakte hij Aten de hoofdgod en bouwde hij de
Per-Atentempel in Karnak, vlakbij en als concurrent van de Amuntempel.
Toen Amenhotep IV vijf of zes jaar aan de macht was, bouwde hij een nieuwe
stad aan de Nijl, ongeveer halverwege Thebe en Memphis. Hij noemde deze
stad Akhetaten ('horizon van de Aten', tegenwoordig beter bekent onder de
Arabische naam El-Amarna). Tegelijkertijd nam hij de naam Akhenaten
('glorie van Aten') aan in plaats van amenhotep ('Amun is tevreden').
Akhenaten werd de nieuwe hoofdstad. Hij liet twee tempels bouwen, niet
overkapt zoals gebruikelijk, maar open voor de zon. Aten werd tot de
hoogste staatsgod gemaakt, maar het is onmogelijk te bewijzen dat het om
een volledige bekering tot het monotheïsme ging. De godsdienst was ook in
zoverre exclusief dat alleen de koning of zijn koningin - Nefertiti -
rechtstreeks toegang tot Aten had. Akhenaten regeerde slechts achttien
jaar en werd opgevolgd door Smenkkare en daarna door Tutankhaten, die
mogelijk een jongere broer of zoon van Akhenaten was. Tutankhaten was
gehuwd met Ankhesenpaaten - een dochter van Akhenaten - maar ze
veranderden hun naam in Tutankhamun en Anhkesemun en namen afscheid van de
Atenverering. De hoofdstad werd terugverplaatst naar Memphis en binnen
enkele tientallen jaren was de stad in El-Amarna verlaten. Tal van
reliëfs met afbeeldingen van Akhenaten en Nefertiti werden vernield om
hen en hun ketterij uit het geheugen te wissen. |
|
De scheppende god van Heliopolis
die in de oerwateren van Num 'uit zichzelf ontstond'. Hij schiep Shu (de
god van de lucht) en Tefnut (de godin van het vocht), die de ouders werden
van Geb (aardgod) en Nut (hemelgod), wier kinderen Osiris, Isis, Seth en
Nephthys waren. Bij elkaar vormden ze de familie van negen goden (of
Enneade) van Heliopolis). Atum wordt gewoonlijk in mensengedaante, met een
dubbele kroon op zijn hoofd, afgebeeld. |
|
Als dochter van de zonnegod
belichaamde ze de heilzame aspecten van de zonnekracht, in tegenstelling
tot de verwoestende aspecten die aan Sekh werden toegeschreven. Bastet
werd in de vroege periode weergegeven met de kenmerken van een leeuw, maar
na het Middenrijk zag ze er uit als een vrouw met een kattenhoofd en kreeg
ze een vriendelijker en meer beschermend karakter. Omdat ze moedergodin
was, had ze vaak jonge katjes om zich heen. Ze is ook vaak afgebeeld met
een sistrum, een rinkel- of ratelinstrument van de oude Egyptenaren, met
een U-vormig frame en een handvat, wat een verband met Isis en Hathor doet
vermoeden. |
|
Bes werd meestal afgebeeld als een
dwergachtige figuur, met een grotesk gezicht en een baard. Wellicht was
hij oorspronkelijk een leeuwgod, want hij heeft een leeuwenstaart, -oren
en -manen, hoewel het niet duidelijk is of dit zijn eigen lichaamsdelen
zijn of delen van een leeuwenhuid die hij draagt. Hij was een beschermgod,
die slangen uit huizen weerde en boze geesten op afstand hield. Bij een
geboorte was hij aanwezig, dansend, zingend en op een tamboerijn of
trommel spelend om het kwaad te verjagen. Bes werd in de latere periode
steeds populairder en hij staat afgebeeld op allerhande gebruiksvoorwerpen
zoals spiegels, toiletartikelen, parfumflesjes en kralen. Hij fungeerde
ook als beschermer van de doden, want zijn afbeelding komt vaak terug op
de schotelvormige hoofdsteunen van de mummies.
Zijn gezellin was Beset, die als vrouwelijke dwerg of als een slang werd
weergegeven, hoewel hij ook geacht werd de echtgenoot te zijn van Tawaret,
een geboortegodin. |
|
De cobragodin uit de delta, met
Buto als vereringscentrum. Edjo werd weergegeven als een slang of als een
vrouw met de rode kroon van Neder-Egypte. Ze werd afgebeeld als de uraeus-cobra
die de farao op zijn voorhoofd droeg en wier dreigende houding de koning
tegen zijn vijanden moest beschermen. |
|
De aardgod die in de
scheppingsmythe van Heliopolis voorkomt, de broer en echtgenoot van Nut -
de hemelgodin - en de zoon van Shu - de god van de lucht - en Tefnut - de
godin van het vocht. Zijn kinderen waren Osiris, Isis, Seth en Nephthys.
Geb wees vonnis tussen Horus en Seth en wees Horus aan als wettige
opvolger van Osiris, heerser over de levenden, waaraan de farao's hun
recht op de troon ontleenden. Geb, als de god van de aarde, is een
vegetatie- en vruchtbaarheidsgod, die water en planten voortbrengt. Voor
de doden was Geb een kwade god, die hen na hun begrafenis in zijn lichaam
opsloot. In één oude mythe zijn Geb en Nut de ouders van de zon en
daarmee de voorouders van alle goden. Geb werd meestal liggend op
zijn zij afgebeeld, terwijl zijn vrouw zich op handen en voeten over hem
heen buigt. Hij kon ook de gedaante van een gans hebben, die het kosmische
ei legde waaruit de zon werd geboren. |
|
De god van de overstroming van de
Nijl en een van de vier zonen van Horus. Hapi werd weergegeven als een man
met hangende borsten, om zijn vruchtbaarheid te benadrukken, en met
papyrus- of lotusplanten op zijn hoofd. Zijn lichaam is vaak groen en
blauw. Hij leefde in de rotsholen van de eerste cataract en een van de
belangrijkste vereringscentra was bij Aswan. In sommige tempels staan vele
beeldjes van Hapi die offergaven draagt, opnieuw een aanwijzing voor zijn
rol als vruchtbaarheidsgod. |
|
Horus als
kind, afgebeeld met de haarlok van de jeugd en een vinger in zijn mond.
Hij werd ook weergegeven als onderwerper van slangen, schorpioenen en
krokodillen. In de Griekse en Romeinse tijd werden afbeeldingen van
Harpokrates in huizen neergezet om het gezin tegen dieren te beschermen en
boze geesten op afstand te houden. In de Osiris-Isis-Seth-mythe werd hij
belaagd door slangen die Seth had gestuurd, maar wist hij van hun beet te
genezen. |

|
Godin van de vreugde, liefde,
vruchtbaarheid, muziek en dans. Dochter van Ra. Hathor was een luchtgodin,
net als Nut met wie ze vaak werd verward of geassimileerd. Ze heeft de
gedaante van een mens en draagt koeiehoorns, waartussen een zonneschijf
zit geklemd. als godin van dans en muziek draagt ze een sistrum, een
rinkel- of ratelinstrument van de oude Egyptenaren, met een U-vormig frame
en een handvat. Behalve als dochter van de zonnegod werd ze ook beschouwd
als de moeder van Horusde Oude en als de vrouw van Horus of Edfu. Omdat ze
de moeder van Horus was, werd ze ook beschouwd als de moeder van de
regerende koning en werd ze ook wel afgebeeld als een koe die de farao
zoogde.
Haar belangrijkste vereringscentrum was in dendera, waar in de
Ptolemaeïsche tijd een grote tempel voor haar werd gebouwd. Vanuit deze
tempel maakte Hathor een jaarlijkse boottocht over de Nijl om haar
echtgenoot Horus in Edfu te bezoeken, wat uitgroeide tot een geliefd en
vrolijk pelgrimsfeest.
Ze stond bekend als de vrouwe van de Esdoorn in Memphis en is op tal van
grafvondsten te zien als een koehoofdige vrouw die vanuit een esdoorn
de dode van eten en drinken voorziet. Ze was ook de vrouwe van het westen
die elke avond de ondergaande zon ontving en hem tijdens zijn nachtelijke
reis door de onderwereld onder haar hoede nam. In het dodenboek staat ze
afgebeeld als een koe op de hellingen van de Westelijke Berg die de doden
beschermt en voedt.
Hathor was geliefd bij alle lagen van de bevolking en haar grote tempel in
Dendera werd in de Romeinse periode, zelfs nog tijdens het bewind van
keizer Trajanus, regelmatig uitgebreid, een teken van haar duurzame
populariteit. Toen de Osisris-Isis-verering echter groeide in aanzien en
populariteit, kreeg Isis veel van Hathors goede eigenschappen
toegeschreven en ontstond een gecombineerde Isis-Hathor-godin. |
|
Een van de Ogdoade (groep van acht
oergoden) van Hermopolis. Heh is de god van de onenigheid en op de regalia
van de farao is hij te zien als een amulet dat een lang leven moet
waarborgen. |
|
Een godin in de gedaante van een
kikker, die met geboorte en wedergeboorte was verbonden. In de
piramideteksten hielp ze de koning op zijn reis langs de hemel. |
|
Is een ingewikkelde god.
Oorspronkelijk was hij hemelgod. In de Osiris-legende is hij de zoon van Isis
en Osiris. Tevens is hij zoon van Re en daarmee ook zonnegod.
Daarnaast zijn er nog tal van manifestaties van deze god. Hij is
herkenbaar aan de valkenkop met de dubbele kroon. Zijn hoofdtempel stond
in Idfu.
Horus had vier zonen, die de vier windrichtingen vertegenwoordigden en
tevens elk een deel van de ingewanden beschermden. De zonen van Horus
heten; Amset (zuiden/lever, zijn symbool is het mensenhoofd), Hapi (noorden/longen, zijn symbool is een apenkop), Duamutef (oosten/maag, zijn symbool is een jakhalskop) en Kebekhsenuef (westen/darmen, zijn symbool is een valkenkop. |
|
Een historische figuur, namelijk
een hoge functionaris onder koning Djoser in de 3de dynastie.
Hij zou de trappenpiramide van Saqqara hebben gebouwd, het eerste stenen
gebouw van die omvang. Zij reputatie was zo groot dat hij, heel
ongebruikelijk, 2000 jaar na zijn dood werd vergoddelijkt. Bronzen
beeldjes tonen hem met een open papyrusrol op schoot.
Op grond van genezende krachten die aan hem werden toegeschreven,
vereenzelvigden de Grieken hem met hun god Asklepios. Omdat hij de zoon
van de god Ptah zou zijn, werd hij aanbeden in de hoop dat hij zijn vaders
scheppingskracht zou kunnen overbrengen. |
|
Een zeer machtige en geliefde
godin. Isis was een van de kinderen van Nut en Geb en de toegewijde zuster
en echtgenote van Osiris. De hiëroglief van haar naam stelt een troon
voor, wat mogelijk ook de letterlijke betekenis ervan was. Ze was vooral
sterk met de Egyptische kroon verbonden omdat Osiris en zij de eerste
heersers in een gouden eeuw waren en zij de moeder van Horus werd en
daarmee van alle latere koninginnen van Egypte. Ze blief Osiris leven in
nadat hij door Seth was vermoord en is vaak afgebeeld als havik die haar
vleugels beschermend boven haar echtgenoot uitspreidt. Ze beschermde haar
zoon Horus tegen complotten van Seth totdat hij zijn rechtmatige plaats op
de troon kon innemen.
Aan Isis werden bijzondere magische krachten en grote vasthoudendheid
toegeschreven. Ze raakte nauw verbonden met geneeswijzen voor
kinderziekten en vooral de gevolgen van slangenbeten en schorpioensteken.
Vanaf de periode van het Nieuwe Rijk was ze bijzonder verbonden met de tyet-amulet,
een op speciale manier geknoopte gordel die wellicht met de ankh samenhing. Op grond van haar sterke moederlijke eigenschappen kon ze als
zeug worden voorgesteld, wat misschien wel verklaart waarom ze soms met de
godin Hathor werd verward. Haar verering werd in de Romeinse tijd tot
buiten de grenzen van Egypte populair. |
|
|
De zonnegod als schepper in de
gedaante van een scarabee (mestkever). Deze naam kreeg de zonnegod als hij
aan het begin van de dag aan de horizon verscheen, vermoedelijk naar het
voorbeeld van de kever die de hele dag een balletje mest voor zich uit
rolt. De scarabee was ook een toepasselijk beeld voor de schepper en de
zonnegod Atum, omdat uit het balletje mest - dat de eitjes van de
mestkever bevat - spontaan een nieuwe kever te voorschijn leek te komen.
hoewel hij een betrekkelijk vroege god is, dateren de meeste amuletten in
de vorm van een scarabee uit het Middenrijk. |
|
Een god met een ramshoofd. Zijn
verering concentreerde zich vanaf 3000 v.C. op het eiland Elephantine bij
Aswan. Hij was sterk verbonden met de overstromingen van de Nijl, waarop
hij werd geacht toe te zien. Dat, samen met zijn krachten als ram maakte
hem tot een van de scheppende goden. Zijn scheppingskracht kwam tot uiting
in het aardewerk dat hij maakte en hij wordt soms weergegeven met een
draaischijf waarop hij een menselijk figuur boetseert. Zijn werk als
pottenbakker kwam vooral duidelijk tot uiting in zijn vereringscentrum in
Esna, waar hij werd geprezen als schepper van goden, mensen, dieren en
vissen. |
|
Zijn naam betekent 'reiziger',
want hij was een maangod die langs de hemel reisde. Deze zoon van Amun
en Mut is enerzijds een ziekteverspreider en anderzijds werd hij in
gebeden om advies gevraagd bij het bestrijden van ziekten. Hij is
afgebeeld als mummie met een haarlok op zijn valkenkop. Op zijn hoofd
staat de volle maan, die is gevat in een sikkel van de nieuwe maan. |
|
Een godin die de wetten van het
geordende bestaan, harmonie, gerechtigheid en waarheid belichaamde. Zij
speelde een belangrijke rol bij het onderwereldgerecht van Osiris.
Als vertegenwoordigster van de absolute waarheid zat zij op de ene schaal
van de balans; het hart van de overledene lag op de andere. Wanneer het
hart te zwaar was viel het oordeel negatief uit voor de dode. Naar het
schijnt droegen Egyptische rechters haar afbeelding.
De hiëroglief voor haar naam toont het voetstuk waarop haar zetel rustte
en kan ook op de oerheuvel duiden, de oorsprong van al het leven op aarde.
Behalve de wereldorde vertegenwoordigde ze ook de orde in het heelal die
bij de schepping ontstond. Vrij laat in haar ontwikkeling kwam ze bekend
te staan als 'dochter van Ra'. Haar voorstelling is die van een vrouw met
een struisvogelveer op haar hoofd; symbool voor gewichtloosheid. |
|
Een valkhoofdige oorlogsgod. Hij
is meestal afgebeeld met een hoofdtooi van een zonneschijf en twee veren.
Hij werd vanaf de 11de dynastie in Thebe vereerd. Sommige
koningen noemden zich Mentuhotep ('Mentu is tevreden'), maar zijn verering
werd geleidelijk door die van Amun verdrongen. Zijn kracht lag in het
bestrijden van de vijanden van de goden en hij zorgde ervoor dat koningen
van Egypte over hun vijanden zegevierden. Zo groeide hij uit tot de meest
agressieve kant van de farao's. In de latere periode was hij verbonden met
Buchis, een witte stier met een zwarte kop, die men als een vroege
gedaante van de god ging beschouwen. |
|
Een plaatselijke cobragodin van de
berg die uitkeek op de Vallei der Koningen in Thebe. Haar naam wordt
meestal vertaald als 'Zij die van stilte houdt', wat toepasselijk is voor
iemand die over een grote necropolis waakt. Zij werd vooral aanbeden door
de arbeiders in de vallei, die inscripties op stenen achterlieten waarin
zij getuigden van haar vermogen misdadigers met blindheid of slangengif te
treffen en haar bereidheid om wie berouw had te genezen. |
|
Geboortegodin die werd
vereenzelvigd met het bakstenen blok waarop Egyptische vrouwen in hurkzit
bevielen. Soms is ze afgebeeld als een dergelijk stenen blok met een
vrouwenhoofd, of andere keren als een vrouw met een blok op haar hoofd.
Als begrafenis godin hielp ze de overledene in het hiernamaals herboren te
worden en was ze daarom ook aanwezig bij het oordeel over de doden. Zij
werd ook geacht bij de geboorte van invloed te zijn op het toekomstige
leven van het kind. |
|
God van de mannelijke potentie en
vruchtbaarheid. De betekenis van zijn vroege symbool, dat enigszins aan een
bliksemschicht doet denken, is onbekend. Zijn menselijke gedaante sluit
echter vergissing uit. Hij is te zien met zijn benen bijeen en zijn stijve
fallus recht vooruit. Op de vingertoppen van zijn, gebogen en naar boven
wijzende, rechterarm rust een dorsvlegel. Volgens sommigen wekt dit de
suggestie van seksuele penetratie. Op zijn hoofd draagt hij een kroon met
twee hele hoge veren en waaraan een lang lint is bevestigd dat langs zijn
rug omlaag hangt. Naar het schijnt was hij een vroege landbouwgod die door
middel van zijn potentie zorgde voor een overvloedige oogst en
vruchtbaarheid in het algemeen. |
|
Een Thebaanse godin die als vrouw
wordt afgebeeld, meestal in een felgekleurde jurk. Op haar hoofdtooi, die
de vorm van een gier heeft, staat de dubbele kroon van Opper- en
Neder-Egypte en houdt ze de papyrus- of leliescepter van Opper-Egypte in
haar hand.
Ze was in Thebe zo belangrijk dat ze Amunet als de vrouw van Amun verdrong
en zodoende, net als de andere moedergodinnen Isis en Hathor de
symbolische goddelijke moeder van de aardse koning werd. De zoon van Mut
en Amun was Khons. Toen Amun als de zonnegod Ra werd opgevat, beschouwde
men haar als het oog van Ra en werd ze voorgesteld als een godin met een
leeuwenhoofd, want dat was de gedaante waarin het oog van Ra zich
gewoonlijk openbaarde. Daardoor raakte ze ook verbonden met de kat en
versmolt ze met de katgodin Bastet tot Mut-Bastet. |
Montu
 |
De oorlogsgod. Hij heeft een
mensengedaante met een valkenkop waarop de zonneschijf en twee veren te
zien zijn. |
|
De god van de oerlotus die aan het
begin van de schepping uit het water van Nun oprees en waaruit, volgens
één versie van de mythe, de zon voor het eerst opging. In de
piramideteksten is hij de bloesem 'die bij de neus van Ra werd gehouden'.
Hij werd soms gelijkgesteld aan Horus als het kind van de zon.
Meestal is hij in menselijke gedaante afgebeeld met een lotusvormig
hoofddeksel, dat soms met twee veren is versierd. Andere keren is hij
weergegeven met een leeuwenkop en in Memphis werd hij beschouwd als de
zoon van de goddelijke leeuwin Sekhmet. |
Neith
 |
Een oeroude scheppende godin, die
in Saïs in de delta werd vereerd. Haar vroegste symbool was een schild
met gekruiste pijlen en gewoonlijk is ze afgebeeld met de rode kroon van
Neder-Egypte. In het Oude Rijk was ze uitgegroeid tot gemalin van de god
Seth en hun zoon was de krokodilgod Sobek. In verschillende perioden werd
haar belangrijke rol als schepper benadrukt en men beweerde zelfs dat ze
de geboorte had uitgevonden. Ze was een van de vier godinnen die bij de
baar van Osiris de wacht hielden. Haar rol bij begrafenissen concentreerde
zich op de linnen windsel van de mummie, want ze gold als de mythische
ontdekker van de weefkunst. |
|
Een giergodin wier lokale belang
zo toenam dat ze uiteindelijk Opper-Egypte symboliseerde op dezelfde
manier als Wadjet - de slanggodin - Neder-Egypte vertegenwoordigde. De
gier en de slang stonden voor beide helften van het land en werden om die
reden tezamen op het koninklijke onderscheidingsteken afgebeeld. Nekhbet
werd vaak weergegeven als een gier met gespreide vleugels die de symbolen
van de eeuwigheid in haar klauwen houdt. Ze kan ook een beschermend
symbool zijn, als ze één vleugel voor zich gestrekt houdt. Haar
voornaamste functie was die van moedergodin en beschermende voedster van
de koning. |
|
Een godin van de Enneade van
Heliopolis, een van de vier kinderen van Geb en Nut, de zus van Isis,
Osiris en Seth. Als tegenwicht voor het huwelijk van Osiris en Isis zou
zij met haar broer Seth zijn getrouwd. In de Osirismythe steunt ze
niettemin Isis in haar strijd tegen Seth. Ze vergezelde Isis wanneer ze de
opeenvolgende gestorven koningen naar de onderwereld begeleidde en weende
voor hen zoals ze voor haar broer Osiris had gedaan. Ze werd afgebeeld als
vrouw met haar naam in hiërogliefen op haar hoofd. |
Nun
 |
De god die in zich de wateren van
het niets bevatte waaruit in de scheppingsmythen de scheppende god
voortkwam. Zijn benaming 'vader van de goden' duidt eerder op zijn
ouderdom dan op zijn werkelijke positie.
Nadat de zonnegod Atum eenmaal uit de wateren van Nun verrezen was, was er
voor Nun zelf geen rol meer weggelegd, ofschoon hij bleef voortbestaan en
het altijd mogelijk bleef dat hij ooit opnieuw de kosmos zou overweldigen.
Hij werd als goedaardig beschouwd wanneer hij zijn naam leende aan de
heilige meren op het terrein van de tempel. |
Nut
 |
De hemelgodin van de
Heliopolitaanse scheppingsmythe. Ze was de zuster van Geb - de aarde - met
wie ze vier kinderen kreeg: Osiris, Isis, Seth en Nephthys, voordat Shu -
de lucht - hen van elkaar scheidde. Door zich over de aarde heen te buigen
met haar handen en voeten op de vier windstreken houdt ze de chaos waaruit
de kosmos is ontstaan op afstand.
Ze werd beschouwd als de moeder van de zonnegod Ra, omdat ze hem elke
avond verzwolg en hij 's nachts door haar lichaam reisde om de volgende
ochtend uit haar geboren te worden. Daarom werd ze ook als een
begrafenisgod beschouwd, die het lichaam van de dode koning in haar armen
nam. Op de onderkant van het deksel van doodskisten was afgebeeld hoe ze
zich over de dode heen boog, die mocht hopen net als de zon uit haar
lichaam herboren te worden.
Nut werd afgebeeld als een vrouw die op haar handen en voeten staat en
zo de onder haar zittende Geb en Shu, de goden van lucht en
licht beschermt. |
Onuris |
Een jachtgod die als hemelgod soms
met Shu - de lucht - werd vereenzelvigd. Hij is meestal te zien als een
gebaarde man met een geheven zwaard, die vier hoge veren draagt. |
|
Een van de belangrijkste
Egyptische goden. Vermoedelijk was hij een oude vruchtbaarheidsgod,
verbonden met het graan en met de cyclus van het zaad dat in de aarde
begraven werd voor het ontkiemde en weer tot leven kwam. Naarmate hij
belangrijker werd assimileerde hij eigenschappen van andere goden die hij
had verdrongen.
Hij was strek verbonden met het koningsschap en is meestal afgebeeld met
de koninklijke kromstaf en dorsvlegel. Zijn ouders waren Nut en Geb en hij
was de eerste koning die Egypte regeerde. Hij werd door zijn jaloerse
broer Seth vermoord, maar door zijn vrouw Isis lang genoeg tot leven
gewekt om een zoon - Horus - bij haar te verwekken, die uiteindelijk zijn
koninkrijk zou heroveren. Daarna leefde hij voort als heerser over de
onderwereld, waar hij de nachtelijke tegenhanger van de zon was. Zijn vele
aanbidders beschouwen hem als een symbool van wederopstanding. |
Pakhet
 |
De kattengodin die bij Beni Hassan
vereerd werd. |
|

|
De scheppende god die in Memphis
werd vereerd. Meestal staat hij afgebeeld als een man in een nauw sluitend
gewaad, met een kapje op het kaalgeschoren hoofd. In zijn handen houdt hij
een staf die een combinatie is van van de ankh en de scepter van
orde en evenwicht. Vanaf het Middenrijk is hij getooid met een baard. Hij
was in de eerste plaats de god van de ambachtslieden en zou de
metaalbewerking en de beeldhouwkunst hebben geschapen.
In de in Memphis opgestelde scheppingsmythe werd beweerd, mogelijk om te
concurreren met de scheppingsmythe uit Heliopolis, dat hij de wereld
schiep door middel van de gedachten van zijn hart en de woorden van zijn
tong. tijdens het Oude Rijk viel zijn verering voor een gedeelte samen met
die van een andere god uit Memphis, de havik Sokar, en uit deze combinatie
ontstond de begrafenisgod Ptah-Sokar. Het was onvermijdelijk dat deze god
in de loop der jaren meer en meer de trekken van Osiris - de god van de
onderwereld - aannam en versmolt tot Ptah-Sokar-Osiris, wiens afbeelding
vaak op voorwerpen in de graven van gewone Egyptenaren werd aangetroffen. |
|
Een uit het Midden-Oosten
afkomstige godin die tijdens het Nieuwe Rijk in Egypte werd ingevoerd en
samen met de goden Min en Reshep een triade vormde. Ze was een godin van
het seksuele genot en is doorgaans afgebeeld als een vrouw met bloemen in
haar handen, die op de rug van een leeuw staat. |
|
De scheppende god van Heliopolis,
waar hij werd vereerd. Hij is meestal afgebeeld als een valk met de
zonneschijf op het hoofd en daaromheen het lichaam van de slanggodin als
symbool van zijn macht over de dood. Als hij zich in de onderwereld
bevindt, heeft hij het hoofd van een ram.
Zijn eredienst werd van groot belang tijdens de 4de dynastie en
vanaf de 5de dynastie verwerkten heerser zijn naam in de hunne.
Hij werd zo belangrijk dat vele van de meest vooraanstaande goden aan de
verering van de zon ondergeschikt werden gemaakt, bijvoorbeeld Amun-Ra.
Tijdens het bewind van Akhenaten werd de zonnegod zozeer als universele
god opgevat dat zijn verering aan een vorm van monotheïsme grensde.
Ra reisde overdag door de hemel in een boot die mandjet heette; de
boot waarin hij 's nachts door de onderwereld reisde heette de mesektet.
Stilaan ontstond er een synthese tussen Ra en Osiris wanneer Ra zich in de
onderwereld bevond, 'Ra in Osiris' en 'Osiris in Ra'. |
Sekhmet
 |
De godin van de dood, van ziekte
en van tegenspoed. Ze was een beetje chagrijnig, maar desondanks bracht
zij, behalve onheil, ook genezing. Een leeuwingodin wier naam 'de sterke'
betekent. Ze werd beschouwd als de dochter van Ra en daarom 'het oog van
Ra' genoemd. In Mephis was ze de gemalin van Ptah. Ze is vaak afgebeeld
met de kop van een leeuwin en haar karakter was gewelddadig en destructief.
De farao's beschouwden haar als een symbool van hun moed in de strijd.
Omdat ze de gedaante van een leeuwin had, raakte ze ook verbonden met
andere godinnen, met name met Mut. |
Selket
(Serket)
 |
Een schorpioengodin, meestal als
vrouw afgebeeld met op haar hoofd een schorpioen met geheven angel. Haar
naam verwijst naar het vermogen de keel te laten ademhalen, vermoedelijk na
een aanval van een schorpioen. Ze beschermde de god van de canope met een
havikshoofd en was een van de vier godinnen die de wacht bij de
koninklijke doodskist moesten houden. |
Serapis

|
Een god die oorspronkelijk in
verband stond met de Apisstier uit Memphis, maar die door Ptolemaios I
kunstmatig tot god werd omgewerkt die ook voor de Griekse en Romeinse
wereld aanvaardbaar was. Hij is meestal te zien met een korenmaat op zijn
hoofd om zijn zorg voor de graantoevoer te benadrukken. Hij is ook de god
van de onderwereld en verwierf allerlei eigenschappen van Osiris en
sommige Griekse goden. Zijn cultus verspreidde zich door het Romeinse
Rijk, maar was op den duur minder populair dan de Isisverering. |
Seth
 |
De god van chaos en wanorde. Hij
werd voorgesteld als een bizar dier met een lange neus, op twee benen,
afgeronde oren en een gevorkte staart. Hij was een van de vier kinderen
van Nut en Geb. Hij vermoordde zijn oudere broer Osiris om koning van
Egypte te worden. Na een uitputtende strijd met Horus - de zoon van Osiris
- moest Seth de troon afstaan. Tijdens een groot gedeelte van zijn strijd
werd hij gesteund door Ra, omdat hij de enige was die de slang Apophis,
die elke nacht de boot van de zon belaagde, de baas kon. |
|
Met zijn broer Tefnut was hij een
van de eerste goden die door Atum - de zonnegod van Heliopolis - werd
geschapen. Hij werd geboren uit het zaad van Atum of door hem uitgeniesd.
Hij was een god van de lucht die de aarde voor de zon bereikbaar maakte.
Hij steunde zijn dochter Nut toen deze de hemel van de aarde scheidde. |
Sobek
(Sebek, Suchos)
 |
De vruchtbaarheidsgod. Hij ziet er
uit als een krokodil en werd in heel Egypte vereerd, maar met name in de Faiyum en in Kom Ombo. In het Oude Rijk gold hij als de zoon van Neith. In
de loop van de tijd werd hij geassimileerd in de verering van Amun en
aanbeden als een van de openbaringen van de zonnegod. |
Taweret
 |
De godin van de vruchtbaarheid en
beschermster van zwangere vrouwen. Zij werd afgebeeld met grote borsten,
een dikke buik en een vriendelijke nijlpaardensnuit. Nijlpaarden waren
volgens de Egyptenaren voortdurend zwanger. |
|
Godin die met Shu uit Ra geboren
werd. Deze tweeling vormt het eerste godenpaar, waaruit andere goden zoals
Geb en Nut voortspruiten. Tefnut stelt de vochtigheid voor, maar haar
wordt tevens de wereldorde toegeschreven.
Zij wordt voorgesteld als een leeuwinnenkop en met haar broer Shu wordt
zij gelijkgesteld met het leeuwenpaar dat in Leontopolis werd vereerd.
Tefnut komt ook voor als slang aan het hoofd van de zonnegod Ra, waar zij
het zonneoog voorstelt.
|
Thoth
 |
Een maangod die verantwoordelijk
was voor de kennis en het schrift en die vooral door klerken werd vereerd.
Hij had twee gedaanten, een baviaan en een ibis, waarschijnlijk omdat hij
op een gegeven moment met een andere god was geassimileerd. In papyri
staat hij soms in zijn ibishoofdige gedaante de resultaten van het wegen
van het hart van de overledene te noteren, maar hij gold ook als de
beschermer van de doden, die hen hielp de weg door de onderwereld te
vinden. |
|
Wadjet was de cobragodin van
Beneden-Egypte. Ze werd meestal voorgesteld als een cobra in
aanvalshouding, maar soms ook als leeuwin. Toen Isis Horus in het geheim
opvoedde, trad Wadjet als kindermeisje op. Wadjet gold met Nekhbet als
beschermster van de farao. |
|
Een god met het hoofd van een
jakhals, wiens naam 'opener van wegen' betekent, wat zowel naar de
veroveringen van de farao's kan verwijzen als naar de toegang tot de
onderwereld. Soms stond hij de koning bij in de strijd, maar ook voerde
hij tijdens de begrafenis van de koning de ceremonie van het openen van de
mond uit en begeleidde hij hem naar de onderwereld. |